GLP-1-medicatie en obesitaspreventie: een noodzakelijke balans

GLP-1-medicatie en obesitaspreventie: een noodzakelijke balans

 Auteur: Mischa Nagel
 

De opkomst van GLP-1-receptoragonisten zoals semaglutide (Ozempic, Wegovy) en tirzepatide (Mounjaro) markeert een keerpunt in de behandeling van obesitas en diabetes mellitus type 2. Hoewel deze medicatie veelbelovende resultaten laat zien bij gewichtsverlies en het verminderen van cardiovasculair risico, waarschuwen volksgezondheidsexperts dat de beschikbaarheid van deze middelen niet mag leiden tot verminderde aandacht voor preventiebeleid. Dit artikel bespreekt het standpunt van Andrew Stokes, onderzoeker aan Boston University, en plaatst de ontwikkelingen in een Nederlandse en Belgische context.

De belofte van GLP-1-medicatie

GLP-1-receptoragonisten werken door de afgifte van insuline te stimuleren, de afgifte van glucagon te remmen en de maagontlediging te vertragen. Dit resulteert in een verminderde eetlust en een langduriger verzadigingsgevoel. In klinische studies bereiken patiënten met semaglutide een gewichtsverlies tot 15-17%, terwijl tirzepatide als duale GLP-1/GIP-agonist nog hogere percentages laat zien.

Onderzoek toont aan dat effectieve behandeling van obesitas met semaglutide leidt tot een vermindering van 20% in cardiovasculaire complicaties en sterfte. Deze resultaten hebben bijgedragen aan een groeiende vraag naar deze middelen, zowel voor patiënten met diabetes als voor personen met obesitas zonder diabetes.

Preventie blijft essentieel

Andrew Stokes, epidemioloog aan Boston University, benadrukt in een recente publicatie in STAT News dat de beschikbaarheid van GLP-1-medicatie niet mag leiden tot verslapping van preventie-inspanningen. Zijn onderzoek laat zien dat stijgende obesitascijfers de jaarlijkse verbetering in Amerikaanse sterftecijfers met ruim een half procentpunt hebben vertraagd. Bovendien zou het verschil in levensverwachting tussen de Verenigde Staten en andere hoge-inkomenslanden voor meer dan 40% bij vrouwen en 60% bij mannen verdwijnen als verschillen in obesitasprevalentie zouden worden geëlimineerd.

Stokes wijst erop dat obesitas niet louter een individueel gezondheidsprobleem is, maar samenhangt met structurele factoren zoals lage lonen, inkomensongelijkheid, racisme, residentiële segregatie en voedselonzekerheid. Deze upstream determinanten hebben talrijke gezondheidseffecten die niet volledig met medicatie kunnen worden ondervangen. Chronische stress en de daaruit voortvloeiende multisysteem-gezondheidsconsequenties blijven bestaan, ongeacht medicamenteuze interventies.

De rol van ultrabewerkt voedsel

Een belangrijke factor in de obesitas-epidemie is de consumptie van ultrabewerkt voedsel. In november 2025 publiceerde The Lancet een driedelige overzichtsstudie waarin 43 onderzoekers de resultaten van 104 eerdere onderzoeken bundelden. De conclusies zijn verontrustend: ultrabewerkte voeding wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op twaalf verschillende aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten, diabetes mellitus, nierziekten en depressie.

In Nederland is de situatie zorgwekkend: volgens onderzoek bestaat 61% van de energie-inname van de gemiddelde Nederlander uit ultrabewerkte producten. Dit percentage ligt hoger dan in veel andere Europese landen. In België ligt dit percentage rond de 33%, wat weliswaar lager is maar nog steeds een substantieel aandeel van het dagelijkse dieet vertegenwoordigt.

Meer dan 70% van alle voedselproducten in Nederlandse supermarkten is ultrabewerkt. De voedingsindustrie in de Verenigde Staten rapporteert jaarlijks 2,6 biljoen dollar aan omzet, terwijl chronische ziekten die toe te schrijven zijn aan obesitas het zorgsysteem meer dan 480 miljard dollar aan directe kosten bezorgen. Beleidsmakers worden opgeroepen om strengere regulering van de voedingsindustrie te implementeren, waaronder belasting op ultrabewerkte producten en stimulansen voor lokaal en minimaal bewerkt voedsel.

Obesitas in Nederland en België

Nederland

Volgens de meest recente cijfers van het CBS en RIVM had in 2024 ongeveer 50% van de Nederlandse volwassenen van 18 jaar en ouder overgewicht, waarvan 15,7% obesitas (BMI ≥ 30). Het percentage mensen met obesitas is in de afgelopen veertig jaar verdrievoudigd: van 5% in 1981 naar 16% in 2023. Bovendien laat de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024 van het RIVM zien dat naar verwachting 64% van de Nederlanders in 2050 overgewicht zal hebben. De stijging is het sterkst in de leeftijdsgroep 18-44 jaar.

België

In België heeft 49% van de bevolking van 3 jaar en ouder overgewicht, waarvan 18% obesitas, volgens de Voedselconsumptiepeiling 2022-2023 van Sciensano. Bij de volwassen bevolking van 18 jaar en ouder heeft 40% een normaal gewicht, 36% overgewicht en 22% obesitas. Opvallend is dat de prevalentie in Wallonië (20% obesitas) hoger ligt dan in Vlaanderen (14%). Bij 65-plussers heeft maar liefst 71% overgewicht.

Vergoeding van GLP-1-medicatie

Nederlandse situatie

In Nederland zijn GLP-1-receptoragonisten voornamelijk vergoed voor patiënten met diabetes mellitus type 2. De vergoeding is gekoppeld aan specifieke voorwaarden: een BMI van 30 of hoger, onvoldoende glucoseregulatie met metformine en een sulfonylureumderivaat, en geen insulinegebruik. Voor de behandeling van obesitas zonder diabetes is liraglutide (Saxenda) sinds 2022 onder strikte voorwaarden vergoed: patiënten moeten minimaal een jaar deelnemen aan een RIVM-erkend GLI-programma (Gecombineerde Leefstijlinterventie) en een BMI van 35 of hoger hebben, of een BMI van 35-40 in combinatie met comorbiditeit zoals hart- en vaatziekten, slaapapneu of artrose.

De NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 is in december 2024 herzien, waarbij de indicatie voor GLP-1-agonisten is verruimd. Het Zorginstituut Nederland heeft echter aangegeven nog een jaar nodig te hebben voor herbeoordeling van de vergoedingsvoorwaarden, mede vanwege onderzoek naar de budgetimpact van verruiming. Wegovy (semaglutide 2,4 mg voor obesitas) en Mounjaro (tirzepatide) zijn op dit moment niet standaard vergoed voor obesitas zonder diabetes.

Belgische situatie

In België worden GLP-1-analogen zoals Ozempic, Rybelsus, Trulicity en Victoza terugbetaald via het RIZIV voor patiënten met diabetes type 2. Vanaf 1 oktober 2025 zijn de vergoedingsvoorwaarden gewijzigd en is een voorafgaande machtiging van de adviserend arts van het ziekenfonds vereist. Vanaf 1 februari 2026 geldt dit voor alle patiënten. Het FAGG (Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten) benadrukt dat bij beperkte beschikbaarheid voorrang moet worden gegeven aan de vergunde indicatie voor diabetes mellitus type 2. Voor obesitas zonder diabetes kan GLP-1-medicatie worden voorgeschreven bij een BMI van 35 of hoger, waarbij opstart door een endocrinoloog in een multidisciplinaire setting dient te gebeuren.

Relevantie voor de voetzorgprofessional

Voor medisch pedicures en voetverzorgers zijn deze ontwikkelingen direct relevant. Obesitas en diabetes mellitus type 2 zijn belangrijke risicofactoren voor voetcomplicaties, waaronder diabetische neuropathie, perifeer vaatlijden en slecht genezende wonden. De voetzorgprofessional speelt een cruciale rol in de vroege signalering van complicaties en de doorverwijzing naar de juiste zorgverleners.

Patiënten met diabetes krijgen een zorgprofiel toegewezen dat bepaalt welke voetzorg wordt vergoed. Vanaf zorgprofiel 2 worden behandelingen bij de podotherapeut rechtstreeks vergoed vanuit de basisverzekering, inclusief medisch noodzakelijke pedicurebehandelingen volgens het behandelplan. De medisch pedicure met aantekening diabetische voet kan bijdragen aan preventie door regelmatige controle, behandeling van eelt en likdoorns, en advisering over voetverzorging en schoeisel.

Kennis van de bredere context van obesitas en diabetes stelt u in staat om uw rol binnen de zorgketen beter te begrijpen. Wanneer patiënten vragen hebben over GLP-1-medicatie of leefstijlinterventies, kunt u hen doorverwijzen naar de huisarts, praktijkondersteuner of diëtist voor meer informatie en begeleiding.

Gewichtsdiscriminatie

Stokes waarschuwt ook voor een mogelijk onbedoeld effect van de opkomst van GLP-1-medicatie: een toename van gewichtsdiscriminatie. Als medicamenteuze behandeling van obesitas steeds meer als de norm wordt gezien, kunnen personen die ervoor kiezen deze medicatie niet te gebruiken of die er geen toegang toe hebben, extra stigmatisering ervaren. Onderzoek toont aan dat gewichtsdiscriminatie niet alleen voorkomt in de maatschappij, maar ook in de gezondheidszorg. Dit kan leiden tot verminderde zorgvraag en slechtere gezondheidsuitkomsten.

Volksgezondheidsinstanties worden opgeroepen om te investeren in evidence-based interventies om gewichtsdiscriminatie te verminderen, parallel aan communicatie over de gezondheidsrisico’s van obesitas en nieuwe behandelmogelijkheden.

Conclusie

GLP-1-receptoragonisten vormen een waardevolle aanvulling op het behandelarsenaal voor obesitas en diabetes mellitus type 2. De effectiviteit van deze middelen mag echter niet leiden tot verslapping van preventie-inspanningen. De structurele oorzaken van obesitas, waaronder de overconsumptie van ultrabewerkt voedsel, inkomensongelijkheid en beperkte toegang tot gezonde voeding, vereisen blijvende aandacht van beleidsmakers.

Voor de voetzorgprofessional onderstreept deze ontwikkeling het belang van een integrale benadering van de patiënt. Door kennis te hebben van de bredere context van obesitas en diabetes, kunt u bijdragen aan preventie, vroege signalering en adequate doorverwijzing. De combinatie van effectieve medicamenteuze behandeling en structurele preventie-inspanningen biedt de beste kansen op verbetering van de volksgezondheid in Nederland en België.

Bronnen

  1. Stokes, A.C. Public health should embrace GLP-1 drugs without abandoning obesity prevention. STAT News, 28 november 2025.
  2. CBS/RIVM. Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor 2024. Centraal Bureau voor de Statistiek.
  3. RIVM. Obesitas verdrievoudigd in de afgelopen 40 jaar. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, maart 2024.
  4. RIVM. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, november 2024.
  5. Sciensano. Voedselconsumptiepeiling 2022-2023: Overgewicht en obesitas. Brussel, 2024.
  6. Zorginstituut Nederland. GVS-advies GLP-1-receptoragonisten. Zorginstituut Nederland, 2022 (update 2025).
  7. NHG. NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2. Nederlands Huisartsen Genootschap, december 2024.
  8. RIZIV. Antidiabetica: een gewijzigde terugbetaling voor Ozempic en de andere GLP-1-analogen. Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering, 2025.
  9. The Lancet. Ultra-processed foods and health: a comprehensive evidence review. The Lancet, november 2025.
  10. Vellinga, R.E. et al. Ultra-processed food consumption in the Netherlands. European Journal of Nutrition, 2022.
  11. ProVoet. Diabetes mellitus en voetzorg. www.provoet.nl
  12. Diabetesvereniging Nederland. Complicaties aan je voeten bij diabetes. www.dvn.nl

 

ONCO-Zorg-ProVoet-1-1.png

Kent u onze ONCO-Zorg opleidingen?
MPO, OVV en OHV

Medisch pedicure oncologie, oncologisch voetzorgverlener en oncologisch handzorgverlener. 

Meer weten? Klik hier. 

Nog geen abonnee?

Abonneer u op ons vakblad Voetzorg+ en volg één klinische les + LiveActueel van 11 september a.s. geheel gratis!

Wordt vandaag nog Community abonnee en u ontvangt per email een persoonlijke kortingscode voor een klinische les naar keuze van maar liefst 100%. Een jaarabonnement kost €89,50 (€82,11 + 9% btw) maar levert zo direct voordeel van €56,95 dus kost u eigenlijk €25,16 (onze nascholingen zijn vrijgesteld van btw). Zie onder voor meer informatie de 4 klinische lessen (oncologie, reuma, diabetes + overige riscicovoet).

Gratis deelname aan één klinische les is slechts 1 van de vele voordelen van een Community jaarabonnement (ProCERT leden kunnen zo kosteloos tot 8 punten per jaar verzamelen):

  • 6x het Magazine Voetzorg+ per jaar.
  • Zo’n 12 nieuwe artikelen per editie.
  • Lees het Magazine als flipbook.
  • Mogelijkheid om inhoud te downloaden en/ of te printen.
  • Onbeperkte toegang tot Het Archief .
  • Speciaal ontwikkelde content zoals Quick Reference Cards.
  • 10% korting op de meeste scholingen van MischaNagel.nl.
  • 3x jaar zonder kosten deelnemen aan LiveActueel + 1x Klinische les (tot 8 ProCert punten)

De redactie van de artikelen wordt op geen enkele manier beïnvloedt door adverteerders of sponsoren. Bekijk hier ons redactiestatuut

Laatste nieuwsberichten:

Social share

Facebook
X
LinkedIn
Telegram
Email
WhatsApp