Opvallend veel van de twintig artikelen in deze editie gaan over kwetsbare mensen. Het blad opent met dementie: een beschouwing op elf casussen uit september, een synthese van 89 casussen en een artikel over de huid tussen de tenen, waar infecties kunnen ontstaan bij cliënten die zelf niet meer aangeven dat er iets mis is. Oncologie loopt daar als rode draad doorheen. U leest over het groeiende bewijs voor begeleid bewegen bij kanker, over de late gevolgen van borstkanker aan handen en voeten, over kankervaccins die nog niet bewezen zijn en over aanbieders die valse hoop verkopen. In memoriam staat de redactie stil bij Barrie Cassileth en Richard Buz Cooper, twee namen die aan het begin van de oncologische voetzorg staan.
Een tweede lijn vraagt wat goede zorg eigenlijk is. Twee patiënten kregen het woord op de ONCO-avond, 2.067 patiënten gaven hun zorgverlener gemiddeld een 9,24, en twee persoonlijke verhalen laten zien wat er gebeurt wanneer een keuze zwaar wordt of de relatie dichtbij komt. Ook het stelsel komt aan bod: het KRP schrijft steeds minder voor en preventieve voetzorg wordt pas vergoed wanneer het risico al groot is. Aanraking, gewichtsverlies, polyfarmacie en acrovesiculeus eczeem brengen de editie terug bij de behandelstoel.
Inhoud en samenvattingen Editie #38 staan hieronder
Eén Jaar 'Community'
€ 81,75 incl. 9% btw / jaarArtikelsamenvattingen
Thematische indeling
De editie gaat over kwetsbare cliënten en over de vraag wat goede zorg is. De blokken volgen die twee lijnen en wijken bewust af van de volgorde in de inhoudsopgave.
|
Blok |
Artikelen |
|---|---|
|
A. Dementie en voetzorg |
01 Beschouwing cohort; 02 Voetzorg en handzorg bij dementie, 89 casussen; 03 Voetinfecties tussen de tenen |
|
B. Oncologie |
04 Begeleid bewegen bij kanker; 08 Borstkanker en de lange staart; 19 Kankervaccins; 20 Wanneer hoop te koop wordt aangeboden; 07 In memoriam Cassileth en Cooper |
|
C. De patiënt en de kwaliteit van zorg |
05 De patiënt spreekt; 14 Het oordeel van 2.067 patiënten; 13 Deelnemersevaluatie ONCO-avonden; 15 Een moeilijke keus; 16 Wanneer zorg persoonlijk wordt; 11 Ziekte-inzicht |
|
D. Beroep, beleid en vergoeding |
06 Het KRP schrijft steeds minder voor; 12 Passende zorg begint bij de voet |
|
E. Op de behandelstoel |
09 Aanraking; 10 Gewichtsverlies; 17 Zeepokken in de weekdoos; 18 Acrovesiculeus eczeem (fotoatlas) |
Samenvattingen per artikel
A. Dementie en voetzorg
01 Beschouwing cohort september 2026: elf casussen · Mischa Nagel
Elf casussen uit de nascholing Dementie van 29 september 2026 vormen een opvallend hoogbejaard cohort: de cliënten zijn tussen 82 en bijna 102 jaar, en meerdere van hen bevinden zich in de laatste levensfase. Deze beschouwing zet de overeenkomsten en verschillen naast die van eerdere cohorten. Rustige communicatie komt in alle casussen terug, familie en mantelzorgers vervullen vaak een schakelrol, en meegaan in de belevingswereld lijkt inmiddels de vanzelfsprekende grondhouding. Ook de verslaglegging is zichtbaar verbeterd, en voor het eerst wordt een behandelincident openlijk beschreven. Waar het nog schort, is de kennis van dementievormen. Wat dit betekent voor de rol van de behandelaar, leest u in het kernbeeld aan het slot.
02 Voetzorg en handzorg bij dementie: 89 casussen · Mischa Nagel
Negenentachtig casussen uit vier nascholingscohorten, verzameld tussen november 2024 en september 2026, geven een opvallend eenduidig beeld van voet- en handzorg bij mensen met dementie. Rust, een vertrouwde omgeving, een betrokken zorgnetwerk en de ruimte om een andere dag terug te komen keren in alle cohorten terug, en de afsluitende massage geldt overal als het meest gewaardeerde moment. Ook een verstoorde pijnbeleving, die twee kanten op kan wijken, loopt als klinische rode draad door het materiaal. Elk cohort voegt een eigen accent toe, van handzorg tot de laatste levensfase. De verslaglegging verbetert, maar de kennis van dementievormen blijft achter. Het artikel sluit af met twaalf best practices voor uw dagelijkse praktijk.
03 Voetinfecties tussen de tenen · Mischa Nagel en Gerben Jansen (Augusta-D)
Over de voeten van mensen met dementie is verrassend weinig onderzocht: de auteurs vonden slechts één beschrijvende studie, bij 73 mensen met alzheimer en zonder vergelijkingsgroep. Het sterkere bewijs ligt verderop in de keten, bij de huid tussen de tenen, de infecties die daar kunnen ontstaan en het delier dat daarop kan volgen. Het artikel scheidt zorgvuldig wat is aangetoond, wat aannemelijk is en wat onbekend blijft, en laat enkele hardnekkige aannames over pijn en sepsis niet ongemoeid. Ook afwerend gedrag en het doorgeven van bevindingen aan huisarts of verzorgende komen aan bod. Wat u bij uw volgende cliënt kunt nagaan, vat het slot samen in zes punten voor de behandelstoel.
B. Oncologie
04 Begeleid bewegen bij kanker: het bewijs groeit, de vergoeding blijft achter · Redactie Voetzorg+
In de CHALLENGE-trial bij 889 patiënten met darmkanker verbeterde drie jaar begeleid bewegen de ziektevrije overleving. Dit artikel bewerkt een Amerikaans nieuwsverhaal voor de Nederlandse en Belgische praktijk en vraagt wat zulk bewijs betekent als een betaalde route in de Verenigde Staten ontbreekt. De redactie benoemt wat de trial wel en niet laat zien, kijkt naar beweegnormen en de versnipperde vergoeding in Nederland en België en staat stil bij neuropathie, balans en vermoeidheid bij cliënten die chemotherapie kregen. Uw eigen rol blijft bewust bescheiden: vragen, signaleren en verwijzen. Bij welke signalen overleg met het behandelteam of de huisarts nodig is, leest u aan het eind van het artikel.
08 Borstkanker en de lange staart aan handen en voeten · Mischa Nagel
In oktober gaat de aandacht naar de diagnose, maar in uw praktijk zit vaak de vrouw die jaren geleden is behandeld voor borstkanker. Haar handen en voeten dragen de sporen van wat bleef: nagelveranderingen en neuropathie na taxanen, het hand-voetsyndroom bij capecitabine, gewrichtsklachten onder hormoontherapie die vijf tot tien jaar kan duren, en lymfoedeem aan de behandelde arm. Mischa Nagel zet per behandelfase op een rij wat studies en richtlijnen laten zien, en benoemt waar het bewijs gemengd of achterhaald is, zoals bij ureumcrème en de oude voorzorgsregels voor de arm. Een signalentabel helpt u te bepalen wanneer u de huisarts of het behandelteam moet laten inlichten.
19 Kankervaccins op weg naar de spreekkamer · auteur niet vermeld (bewerking van een verslag van Gina Kolata, The New York Times)
Een persoonlijk kankervaccin leert het afweersysteem de eigen tumor te herkennen. In augustus 2026 meldden Merck en Moderna positieve eerste uitkomsten van een studie onder 1.137 patiënten met melanoom, maar de volledige gegevens waren op de peildatum van het artikel nog niet gepubliceerd. Het artikel legt uit hoe zo’n vaccin werkt, welke kleinere studies er al liggen en wat het Amerikaanse programma beoogt, dat in december 2026 begint. Daarnaast komen Nederlandse en Belgische cijfers en onderzoek aan bod. Cliënten stellen hierover vragen en nemen soms onbetrouwbare berichten mee. U leest waarop u kunt letten, wat bij de oncoloog hoort en waarom beloftevol nog niet bewezen is.
20 Wanneer hoop te koop wordt aangeboden · Redactie Voetzorg+ (naar een essay van Trisha Thadani, The New York Times)
Rajeev Thadani verliet na de diagnose longkanker zijn oncoloog voor een privékliniek in Arizona, waar hij binnen enkele maanden veel geld uitgaf aan een behandelplan dat oncologen later grotendeels onbegrijpelijk vonden. Zijn dochter schreef erover in The New York Times; Voetzorg+ zet haar verhaal naast onderzoek en de situatie in Nederland en België. Het artikel zoekt uit waarom aanbieders van valse hoop zo goed aankomen en maakt onderscheid tussen alternatieve geneeskunde naast de behandeling en in plaats van de behandeling. Dat verschil blijkt in de cijfers te tellen. Voor uw praktijk volgt hoe u luistert, binnen uw vak blijft en de arts op tijd in beeld houdt.
07 In memoriam: Barrie Cassileth en Richard ‘Buz’ Cooper · Mischa Nagel en JJ Heilbron
Barrie Cassileth overleed in 2022 en Richard ‘Buz’ Cooper in 2016. In Nederland en Vlaanderen kent vermoedelijk bijna niemand hun namen, terwijl zij aan het begin van de oncologische voetzorg staan. Cassileth bouwde in New York een dienst voor integratieve geneeskunde op en wilde bewijs zien voor alles wat patiënten werd aangeboden. Cooper, arts en zorgbeleidsdeskundige, voorspelde een artsentekort en wees armoede aan als oorzaak van oplopende zorgkosten. Mischa Nagel en JJ Heilbron beschrijven wat de twee voor hen betekenden: als coach en steun bij de start van de OVV, bij de congressen op Papendal en in 2011, toen JJ ernstig ziek werd. Het eerbetoon eindigt met de maatstaf voor OVV’ers en OHV’ers.
C. De patiënt en de kwaliteit van zorg
05 De patiënt spreekt · Redactie Voetzorg+ (naslag van de LiveActueel ONCO-avond van 28 september 2026)
Tijdens de tweede LiveActueel ONCO-avond van 28 september 2026 kregen twee patiënten elk een kwartier het woord, met een panel van zorgprofessionals tegenover zich. Er waren geen presentaties, alleen gesprek. Harry Verbunt vertelt hoe hij zijn eigen ziekte moest managen, Linda over de persoon die achter de patiënt schuilgaat en wat er naast de medische zorg ontbrak. Het panel zocht vervolgens naar verbeteringen binnen en buiten de ziekenhuismuren, van continuïteitshuisbezoeken tot ervaringsdeskundigen. Dit naslagwerk voegt daar de bevindingen uit de chat, Metro Mapping, de Ditto-app en een overzicht van verwijsmogelijkheden in Nederland en België aan toe. Wat u zelf in uw praktijk kunt vragen, wijst de avond aan.
14 Het oordeel van 2.067 patiënten over hun onco-zorgverlener · Redactie Voetzorg+
Een gemiddeld rapportcijfer van 9,24 uit 2.067 ingevulde vragenlijsten klinkt als een groot compliment aan de oncologische voet- en handzorg, en dat is het deels ook. De redactie kijkt echter vooral naar wat onder dat gemiddelde ligt: de vragen waarop patiënten minder vaak volmondig bevestigend antwoorden. Het gaat dan om uitleg bij wachten, de volledigheid van informatie en het gesprek over alternatieve behandelroutes. Ook komt aan bod hoe betrouwbaar zo’n meting is wanneer de zorgverlener de lijst zelf uitreikt, en hoe de uitkomst zich verhoudt tot Nederlandse referentiecijfers. Zes praktische punten voor het spreekuur sluiten het stuk af. De meting hoort bij de examenopdracht van de opleidingen tot Oncologisch Voetzorgverlener en Oncologisch Handzorgverlener.
13 De uitslag van de deelnemersevaluatie (LiveActueel #12, ONCO-avonden) · Redactie Voetzorg+
Na de eerste twee ONCO-avonden van LiveActueel vroeg de redactie alle deelnemers om een oordeel. In totaal vulden 82 mensen de anonieme vragenlijst in, en het gemiddelde rapportcijfer kwam uit op een 8,8. De uitslag laat zien welke onderdelen het best bevielen, onder meer de avond waarop patiënten zelf aan het woord kwamen, en waar de kritiek zat. Eén score valt opvallend laag uit en zegt veel over het doel van deze avonden. Verder leest u hoe deelnemers van de avonden hoorden, welke onderwerpen zij voor 2027 wensen en hoe groot de belangstelling is voor de volgende avond in december. De redactie rapporteert nadrukkelijk ook de minder vleiende cijfers.
15 Een moeilijke keus · Lieneke Koornstra – de Doelder
Een oudere vrouw met diabetes type 2 komt als eerste patiënt bij de verteller. De chirurg heeft haar doorverwezen, omdat zij de voorgestelde onderbeenamputatie niet kan accepteren. Haar zoon duwt de rolstoel en vindt dat er niets te kiezen valt. De verteller laat dat niet zomaar passeren en stelt vragen die de vrouw ruimte geven om zelf te zoeken naar wat deze ingreep voor haar betekent. Er vallen stiltes, die de verteller zelf moeilijk vindt. Wat de vrouw uiteindelijk zegt, gaat over wandelen, over haar overleden man en over haar zoon. Een korte scène op een markt, tijdens de lunchpauze, sluit het verhaal af met een onverwachte gedachte over de eigen benen van de verteller.
16 Wanneer zorg persoonlijk wordt · Marieke Uleyn
Hoe dichtbij mag een zorgverlener komen? Marieke Uleyn, verpleegkundige, vraagt zich af of professionele afstand wel de juiste term is en pleit voor professionele nabijheid: een relatie waarin grenzen blijven bestaan, maar waarin elkaar kennen ook waarde heeft. Zij benadrukt dat een grens niet noodzakelijk een muur is. Zij bespreekt dubbele relaties en het verdriet van zorgverleners na het overlijden van een patiënt, onderbouwd met enkele studies waarvan zij de beperkingen benoemt. Het persoonlijke hart van het stuk is Filip, vader van een vriendin en twintig jaar lang een vaste cliënt. Wat hun band haar leerde over zorg op het moment dat genezen niet meer kan, vormt de kern van het slot.
11 Ziekte maakt mensen niet alleen ziek. Ze maakt zichtbaar wie en wat er overblijft · Marieke Uleyn (rubriek Ziekte-inzicht)
Wie langdurig ziek wordt, verliest zelden alleen gezondheid. Marieke Uleyn beschrijft hoe chronische ziekte doorwerkt in relaties, werk en de plaats die iemand in de samenleving inneemt, en hoe onvoorspelbaar een lichaam is in een samenleving die op voorspelbaarheid is ingericht. Zij legt dat naast het Belgische beleid rond langdurige arbeidsongeschiktheid, met RIT 3.0 sinds 1 januari 2026 en verdere plannen voor activering en sancties. Re-integratie is volgens haar niet verkeerd, maar zonder ruimte voor aangepast werk schuift begeleiding op naar controle. Het artikel vraagt zich af naar wie wij kijken wanneer een traject mislukt, en wat dat zegt over de samenleving die wij willen zijn.
D. Beroep, beleid en vergoeding
06 Het KRP schrijft steeds minder voor · JJ Heilbron en Redactie Voetzorg+
Wie in 2021 als Medisch Pedicure in het KRP stond, moest nog drie punten diabetes, drie punten reuma en drie punten overige risicovoet halen. Sinds 2024 volstaat één categorie van negen punten Specialistische Voetzorg, en vanaf 1 januari 2027 blijven er twee categorieën over. Dit stuk reconstrueert in drie periodes hoe het register steeds minder voorschrijft, en geeft de argumenten van ProCert weer: instroom, de CanMEDS-rollen en eigen verplichte scholing. Daarnaast vergelijkt het de eisen met die voor podotherapeuten en met het Belgische kwaliteitslabel van footcare. De redactie is zelf kennisaanbieder en zegt dat open. Het reglement voor de nieuwe periode is nog niet gepubliceerd, dus de belangrijkste getallen staan niet vast.
12 Passende zorg begint bij de voet · Redactie Voetzorg+
Sjoerd Repping wil dat de zorg ophoudt met wat niet werkt. Bij preventieve voetzorg lijkt de omgekeerde vraag te gelden: wat te doen met zorg die wel werkt, maar pas wordt vergoed wanneer het risico al groot is? De redactie neemt een interview in Zorgvisie als aanleiding om na te gaan hoe Nederland en België preventieve voetzorg regelen en waar het stelsel schuurt, bijvoorbeeld bij zorgprofiel 1, bij de regierol van de podotherapeut en bij een signalering die niemand betaalt. Ook de kosten van een voetulcus en de oncologische patiënt met neuropathie komen aan bod. De redactie is open over wat zij niet kon aantonen en waar zij een eigen standpunt inneemt.
E. Op de behandelstoel
09 Meer dan een behandeling: aanraking in de voet- en handzorg · Redactie Voetzorg+
Een voetbehandeling duurt al snel een half uur, en in die tijd houdt u de voet van een vrijwel vreemde vast. Voor sommige cliënten is dat het langste lichamelijke contact van de week, of zelfs van de maand. De redactie legt wat onderzoek weet over aanraking en het gemis ervan naast uw dagelijkse praktijk, met eenzaamheidscijfers voor Nederland en België. Zij blijft daarbij nuchter: er is geen harde grond voor de gedachte dat professionele aanraking aanrakingshonger wegneemt, en bij neuropathie, hand-voetsyndroom of dementie komt aanraking anders binnen. Daarnaast komen toestemming, grenzen en de emotionele belasting voor uzelf aan bod. Het stuk eindigt met praktische aandachtspunten voor de behandelstoel.
10 Wat gewichtsverlies met de voet doet · Mischa Nagel
Ruim 262.000 Nederlanders gebruikten in 2025 een GLP-1-agonist, naar schatting 83.000 vanwege obesitas. Een deel van hen zit bij u op de stoel. Mischa Nagel gaat na wat er bekend is over gewicht en de voet. Het verband tussen een hogere BMI en voetpijn staat stevig, maar dat afvallen die pijn ook wegneemt, is veel minder zeker. Het beste prospectieve onderzoek komt uit de bariatrische chirurgie, en twee knieonderzoeken met GLP-1-middelen wijzen verschillende kanten op. Naar het effect van deze middelen op de voet is volgens het artikel geen enkel onderzoek gedaan. Het stuk eindigt met wat u wel en niet doet: signaleren, navragen en doorverwijzen, en geen advies geven over gewicht, voeding of medicatie.
17 Zeepokken in de weekdoos · Mischa Nagel
Medicijnen laten zich volgens de Amerikaanse geriater Michael Steinman vergelijken met zeepokken: snel aangebracht, moeilijk te verwijderen. In Nederland gebruikten in 2025 ruim 1,16 miljoen mensen van 65 jaar en ouder vijf of meer middelen tegelijk. Mischa Nagel beschrijft hoe de verouderde huid, met een zwakkere barrière en een dunner corium, door medicatie extra kwetsbaar wordt, van diuretica tot corticosteroïden en antistollingsmiddelen. Vier situaties van de behandelstoel maken dat concreet. Waar u iets opmerkt, meldt u dat beschrijvend en zonder diagnose terug; minderen of stoppen blijft aan de voorschrijver. Het artikel eindigt met wat tweemaal daags een emolliens in onderzoek opleverde, en met de vraag wie de zeepok het eerst ziet.
18 Acrovesiculeus eczeem (fotoatlas dermatologie) · Johan Toonstra
Acrovesiculeus eczeem, internationaal bekend als dyshidrotisch eczeem, geeft sterk jeukende blaasjes aan handen en voeten. Dermatoloog Johan Toonstra laat met eigen foto’s zien hoe het beeld verloopt: van plotselinge jeuk en diepliggende vesikels naar een droge, schilferende huid met kloven, en in de heftigste vorm pompholyx met grote blaren. Hij bespreekt de factoren die het eczeem uitlokken, vaak endogeen van aard, en de complicaties die krabben met zich meebrengt. Daarnaast komen de aandoeningen aan bod waarmee het kan worden verward, zoals tinea pedis, scabiës en een zeldzame blaarziekte bij ouderen, en de opbouw van de behandeling. De bijschriften bij de foto’s vertellen een groot deel van het verhaal.den besten





